Monday, August 14, 2017

Giới thiệu bản dịch tiếng Anh của bài Những Gì Thấy Được ‘Trong Đống Tro Tàn’ của Trần Văn Thủy


Đầu năm 2017, nhà xuất bản Người Việt tại Nam California đã ấn hành cuốn “Trong Đống Tro Tàn” của Trần Văn Thủy, một nhà văn và nhà đạo diễn phim ảnh nổi tiếng ở Hà Nội. Ở đầu cuốn
Trong Đống Tro Tàn có đăng bài giới thiệu nhan đề:
Những Gì Thấy Được ‘Trong Đống Tro Tàn’ của Trần Văn Thủy
của PHẠM PHÚ MINH

Một người Mỹ, Giáo sư Eric Henry, bạn của nhà văn Trần Văn Thủy đã dịch bài này sang tiếng Anh vào tháng 6, 2017, chúng tôi xin hân hạnh được đăng tải dưới đây.
Bạn đọc nào muốn đọc lại nguyên bản tiếng Việt của bài này có thể bấm vào một trong những đường nối sau đây :
http://phamxuandai.blogspot.com/2017/05/nhung-gi-thay-uoc-trong-ong-tro-tan-cua.html
http://vanviet.info/nghien-cuu-phe-binh/nhung-g-thay-duoc-trong-dong-tro-tn-cua-tran-van-thuy-2/
https://www.nguoivietshop.com/news/những-gì-thấy-được-‘trong-đống-tro-tàn’-của-trần-văn-thủy/
https://sangtao.org/2017/02/15/nhung-gi-thay-duoc-trong-dong-tro-tan-cua-tran-van-thuy/
http://www.boxitvn.net/bai/46824
https://uyennguyen.net/2017/03/14/pham-phu-minh-nhung-gi-thay-duoc-trong-dong-tro-tan-cua-tran-van-thuy/
DĐTK
                                                        

Points That May Be Observed in 
“The Heap Dusty Ashes” by Trần Văn Thủy
(Những Gì Thấy Được ‘Trong Đống Tro Tàn’ của Trần Văn Thủy)
Phạm Phú Minh
Translated by Professor Eric Henry




The writer, film director Trần Văn Thủy and Professor Eric Henry in Hà Nội, July, 2017

To the best of my knowledge, the writer and film director Trần Văn Thủy is the first person living in the contemporary society of Vietnam who set forth the problem of kindness in his own productions. His documentary film On Being Kind was made in 1985, and after being shown several years later, it created a great upheaval in the consciences of viewers, not just in Vietnam, but in many places around the world.
What does this mean? What is this about kindness? Well then, what is strange about it? Is it not the case that from the time of the creation of Heaven and Earth, human beings have lived amid an endless struggle between Good and Evil—this reminds me of the name of an American film, From Here to Eternity, or as the French render the title, Tant qu’il y aura des hommes—as long as there are people—as long as people still exist. The English and French titles of this famous film both allow us to see that the conflict between Good and Evil will continue forever in human society, a fact impels us to think more deeply, as we perceive that the essence and goal of our lives is to do our best to push down that which is evil, so that good can rise to the top.
But on reflection we observe an odd thing, that the spiritual hierarchy according to which Good and Evil are distinguished was determined long, long ago, and perhaps arose directly as an instinct inherent in living things: life is good, murder and destruction are evil; love is good, hatred is evil; freedom and ease are good, imprisonment and limitation are evil; invention and development are good, backwardness and lack of progress are bad; being well-fed and warmly clothed is good, hunger and nakedness are bad. One could go on endlessly listing these pairs of good and evil opposites—a sign that the destiny of human beings is unstable, but the experience of living and the spiritual development that goes along with becoming a mature person both affirm the direction that we need to follow and, and show us what things we need to eliminate. This consciousness has created a kind of TRUE DOCTRINE of life, common to all people east and west, ancient and modern.
That people should live in kindness with others and with nature is merely a principle that already lies within the True Doctrine of life, but the reason a person like Trần Văn Thủy had to make a film so as to set this forth as a grave problem of conscience is because life under the system governing the Vietnamese appeared to be lacking in Goodness, and in fact seemed to be inclining toward evil. This was not a question of Good and Evil within an ordinary society, but was the result of the policies of an unusual regime. Due to this, the crisis resulting from the tendency of Evil to suppress Goodness became daily more evident: it became a crisis for the country as a whole.
The film On Being Kind first appeared in 1985—counting back from the present year, 2016, that was thirty-one years ago. So where has the journey of this film and the man who made it brought us by now? The tale of the secret smuggling of this film across Vietnam’s border so that it could be shown at the Leipzig film festival at the end of 1988 could be the subject of a breathlessly suspenseful detective film. And when the film’s maker slipped across the border to France on the same evening when the film was shown and enthusiastically received at the Leipzig film festival, this was in itself every bit as suspenseful. Only after arriving in France did the film’s maker learn that On Being Kind had won the Silver Dove award at the Leipzig festival. Then it was shown in theaters and on television in France. And after that, many other countries purchased rights to the film and showed it.
When participating in the festival where On Being Kind was shown, Director Trần Văn Thủy stood on a terribly thin, fragile line; either the film would win a prize and he would become a man of achievement who could safely return to Vietnam, or, if the film gained no award at all, he would have no choice but to become an exile in Western Europe.
But “Kindness” smiled on him, and today, at the age of seventy-six, Trần Văn Thủy has consolidated his career with the book Thủy’s Craft (Chuyện Nghề Của Thủy), and the book Amid the Heap of Dusty Ashes that you, reader, are now holding in your hands. What Thủy’s “heap of dusty ashes” refers to depends on how the reader sees it, but as for the author, I would guess that the name is in some sense a summing up of his personal journey throughout the last fifty years (1966 -– 2016). It doesn’t necessarily carry a negative meaning, as when we stand before the remains of a house consumed by fire with nothing remaining but ashes—it is rather the summation of a period encompassing nearly the whole of his life filled with unending vicissitudes on a theme nearly unique: kindness. This “heap of dusty ashes” is merely a manner of speaking, and perhaps includes a suggestion that somewhere in this disorderly heap there may remain a few embers from which Goodness may burst into flame again.  
But one thing is for sure; in this heap that the author refers to as “ashes” there lies a heart stirred into a blazing passion by all the events of his life. Many of these events are recounted in this book, and the reader, going through them, will encounter tales of joy and sorrow, memories of past events, nearly all of which have one theme; the elevation of the moral nature of man, a theme that all the great religions have recognized and used to lead humanity. This is perhaps the author’s final literary production, for it even contains a “last will and testament” in the chapter “Some Words Left to Others,” in which the author gives directions for everything that is to be done after his passing. These words seem very much like the author’s Last Wishes, including as they do many concrete instructions for the conduct of his funeral, as well as family and clan matters. At the end of this chapter he writes: 
It seems that in this life, there are few if any people who, when they close their eyes and unclench their hands for the last time, do not feel regret for one thing or another. As for me, I regard myself as an ordinary person who has done his best in every situation to do his duty. But my powers are limited; I just feel sorry for the young ones, for our grandchildren. They will come into a meager and scattered inheritance only. It won’t be easy for them to enjoy happy lives in the full sense of the expression, such as we of our generation have wished for them. 
But in any case, I wish to express the sincere wish that every one of them will be able to live lives full of happiness, and live in the peace and purity of a society that is more honest, more tolerant, than in the past.
What he regrets is that his grandchildren’s generation will not be able to enjoy happiness in a complete sense, such as his own generation had wished for them—in other words to live in a society more honest and kind. The word “more” here is full of significance and reflects the sad facts of modern Vietnamese society.
Chapter 2, “My Father,” is the essay that I feel is the most important in the book. In recounting the story of his father’s life, he clearly states that he is “fondly remembering his teacher”—the man who was his biological and spiritual father—which shows the depth of love and respect with which he regards this figure, who, it seems to me, served as a model, a mirror, for his entire life.
There was one thing his father said that the author, throughout his life, was unable to forget, a sentence calmly uttered after he had witnessed the execution by shooting of a close friend, uncle Phó Mâu, during a “struggle” session. 
After the day when he returned to Cồn Market to bury uncle Phó Mâu my father went upstairs to lie down. A moment later, he called me and Lại, my next younger brother, upstairs. The two of us sat and waited for his instructions. He continued lying there, his arm across his forehead, without saying a word. I don’t know why, but whenever my father was silent like that, I was very fearful. I spoke to him very quietly:
“What do you have to say to us, father?”
Shortly afterward he uttered one short sentence:
“All — is — ruined, my sons”
I didn’t understand. At that time I understood nothing. Again I asked, “What is it you wish to tell us?”
“Uncle Phó Mâu and I helped the Việt Minh in all sorts of ways—and now he has suffered an unjust death! There is nothing left for me to believe in anymore!”
Throughout my life, I have been continually aware of all that my father said to me. This is not the place tell about all of these things, but that sentence, so full of pain and reluctance, “All — is — ruined, my sons” I will surely be unable to forget even as I descend to the grave.   
Surely, when a youth hears his father utter such a sentence amid a set of special circumstances in his country, it will become something impossible for him to forget. “All — is — ruined, my sons,” a blanket, sweeping expression of a total collapse within the spirit of the father, who conveyed to his sons a consciousness of the future of the society in which they lived, with who nows [knows] how much hope that this regime would open up a splendid new period for the country. “All is ruined” was the crucial mark or scar laid down in the soul of the author when he came into adulthood, so that throughout his life he would strive to perceive in what ways society was ruined; and the impression made by this utterance served as a guide to his behavior, so that he could raise a voice of warning to everyone concerning an endlessly tragic crisis threatening an entire people.
In this book, which the author evidently considers his last effort, we feel that the chapter “My Father” is the place where Trần Văn Thủy states what he most fiercely believes in this life, which is the True Doctrine transmitted to him by his father. His father had received this True Doctrine from the age-old traditions of the people of Vietnam, and it was in no way different from the True Doctrine held in common by humanity for thousands of years.
Trần Văn Thủy ponders this basic question in the various other chapters of this book. He is in essence a documentary filmmaker, a man who throughout his career always noted and reduced to writing the various topics that should be made into films—but alas, not many of these intentions of his have turned into realities. In the chapter “Scripts That Didn’t Turn Into Films,” he records the content of those of his cinematic children who never saw the light of day, mentioning many details, and sometimes expressing rage.
For example, as early as 1980, he had a filmscript about Trịnh Công Sơn:
Another film script that pleased me no end was when I wrote about Trịnh Công Sơn in 1980. Perhaps because I had just returned from Russia and had just finished making the well-known film “Betrayal” (1979 – 1980) and was eager for more notariety, I wrote about Trịnh Công Sơn. I wrote about the months and days in which, as I lay in the mouldy tunnels of the southern warfront (1966 – 1969), I would stealthily listen to the Saigon broadcasting station and get gooseflesh as I listened to the songs of Trịnh Công Sơn, hearing such lines as, “The cannons echoing night after night in the city, The street sweepers suddenly stop their sweeping to stand still and listen; the Vietnamese girl with golden skin… I was obsessed by the people of the South, and the music of Trịnh Công Sơn. How could I have loved it to that extent? Why was I so deeply stirred by it? The problems I laid out in the script didn’t have to do only with the mesmerizing melodies and lyrics of Trịnh’s music, but centered on a question I asked myself: What was the region, what was the culture, what was the character, that had created this pure and good soul, that had created a person of such sincerity? If, in the words of Karl Marx, “A human individual is a product of the fusion of many social relationships, then why did the society of the South, permeated by the crimes and refuse of the American puppet government—produce a Trịnh Công Sơn?
Thirty years after making On Being Kind to awaken feelings of compassion in the society in which he lived, Director Trần Văn Thủy acknowledges with bitterness that he still lives in the kind of society that provoked him to make the film, but:
Nowadays, under a regime that does everything in the name of excellence, people see no end of regrettable things in the relations of people with each other—greed, factionalism, and dishonest political deals. Virtue has declined to a fearful extent…   
Everybody knows that courts and laws serve only to resolve situations that arise as the result of people’s actions; if you want to go further and stop the buds of evil from maturing, to eliminate it when it is still in embryo, that is, when it exists only in people’s thoughts, then nothing is as good as religion. (…) Religion in the general sense, anything that teaches truth and rectitude, urges people to think of Goodness, to perform acts of Goodness, to avoid evil, to distance themselves from evil. In this way, such teachings make a positive contribution to the enterprise of preserving virtue, order, and stability in society, and makes for a stronger, healthier nation…
Every chapter in this book concerns a matter of interest and, one can say, has an attractive character, but all are suffused with strong feelings that sweep the reader into he [his] discourse. The writer observes the people he knows, together with the joyous and sad things that have happened to him, with great acumen, and when he relates them, all these things turn into lessons for the reader, lessons concerning character, concerning an attitude of living in the world with an unchanging concern: to focus vigorously On Being Kind and compassion.
The author has a very broad range of relations; the topics he writes about range from the filmmaking world of Japan to Americans active in cultural or charitable activities, from making a film about the cathedral complex in Phát Diệm with its unique architecture, to a doctor of rare character who cared for lepers, Dr. Trần Hữu Ngoạn. On finishing the chapter devoted to this last figure, the reader feels constrained to cry out, “There was a saint or a bodhisattva! And he has a chapter on the musician Phạm Duy, whom he revered from the time he was little.
With the sensitive, discerning eye of a documentary film director, along with a spirit that elevates Goodness and opposes Evil, and in addition to this the sharp shrewdness of a person who has lived his life within restrictions, and has always thirsted to tear down the walls surrounding him to promote principles that did not at all accord with the paths taken by the society he lived in, Trần Văn Thủy is entirely worthy of an observation made by the American Larry Berman: 
 “... it was a war that ravaged so many, yet left us with survivors like Tran Van Thuy, war photographer, filmmaker and ultimately philosopher.”
[excerpted from an introduction to the English translation of his autobiography entitled “In Whose Eyes.”] 
In view of the role Trần Văn Thủy has played, and looking at the society in which he had to live, and at the way in which he drew observations, judgements, and analyses, so as to tear down the fiendish ideological barbed wire fence in the era in which we live—we can see that, quite apart from his professional role as a filmmaker, he is truly a philosopher, a philosopher who charges into the fray of existence with deep and courageous books and films.
For example, when we watch the film On Being Kind, or at least look at the film script, which the director himself wrote, we will see how crucial the ideas in this script are. With no script, the film would be a silent movie; that much is obvious; but what is important are the words that Trần Văn Thủy put into the script. Those words are the soul of the film. They are succinct and easy to understand, but they have a wide application—whatever one sees or hears goes to the heart of the matter, and the film has a special ability to cause the viewer to understand things beyond what he actually sees. Thus, inherent in the script is a philosophy of events and things that raises them to a higher level of generality.  
With great rapidity the world caught the significance of the humane signals that Trần Văn Thủy had implanted in the film On Being Kind. In the late 1980s more than ten large television stations throughout the world purchased the rights to the film, and the American John Gianvito named the film as one of the ten best documentary films ever made. Such a thing had never previously happened in the history of Vietnamese cinema.
More than ten years ago Trần Văn Thủy published a book entitled If You Go to the End of All te [the] Seas in which he posed a question both concrete and metaphysical: if you cross all the seas, where will you arrive? Starting at the outset with the concept of a round world, the author expressed the view that, “If you cross all the seas, all the oceans, and cross all the continents, traveling ever onward, ever onward, you will in the end come back to your homeland, to your own village. But many years later, when he went to the United States, only then did he see that the Vietnamese in distant lands had crossed all the oceans, all the continents, going ever onward, but were in the end unable to return to their homelands, their villages.
The newest book, Within the Heap of Dusty Ashes, gives us the impression that the author does not pose that question to himself any longer. The geographical road, whether on the face of the earth or the sea, is clear—if you keep going further, you can return to the place you started from. But for the road that passes through people’s hearts and all its entanglements with life, one cannot lay down any simple route. The feelings and objectives of the Vietnamese when they thrust their boats into the open sea so as to cross oceans were not such as to make them ask themselves the romantic question about where they could arrive if they went to the end of all the seas. They instead aimed to arrive at some harbor where they could live a free life worthy of a human being. But their lives grew settled in their new surroundings; then, for sure, the road turning back to their homelands still existed in their hearts in many different forms, political, economic, sentimental… and oftentimes only as a dream of returning to a land finer than before, more worthy to be lived in.
But it is surely not the case that the only such road is a concrete one with two directions, going out and coming back, circumscribing our lives. Anyone at all can open numberless roads in his or her heart leading to numberless places that the work Within the Heap of Dusty Ashes itself refers to repeatedly: the road of a kind heart, the road of benevolence. The road of human feeling is wide and vast…
When the musician Phạm Duy wrote the concluding words to his song cycle The Mandarin Road, he depicted the mental state of a Vietnamese who, arriving at the southern peninsula of Cà Mâu, has completed a southward journey through the land’s entire length:
My journey has reached its end! The hearts of people are joined!
May you halt here for a moment in joy!
What you have dreamed of now is here!
The road dissolves the borders,
That people may forever
Travel in a realm of feeling everlasting.
The roads of the world lead far
In the hearts of people of all lands.
Could it be that when he wrote these words in the year 1960 Phạm Duy had a presentiment of the roads of the world “leading far” that the Vietnamese people would travel, and that later raised a perplexity with regard to the journey’s end in the mind of Trần Văn Thủy? But Phạm Duy also saw the joy to be found in “a realm of feeling everlasting”—could it be that this is the feeling of humanity, of kindness, of love, that Trần Văn Thủy strove to awaken and promote throughout his life, so that it would win out over crudity and evil?
South California, Nov. 1, 2016 
Phạm Phú Minh


Nhớ Đinh Cường


Tuần qua, trong khi xem lại một số giấy tờ cũ, tôi tình cờ thấy mấy bức thư của họa sĩ Đinh Cường.

Trong thời gian tôi làm báo Thế Kỷ 21 từ năm 1993 đến 2007 tại Quận Cam California, Đinh Cường là một trong những họa sĩ thường liên lạc với tòa soạn nhất. Thư từ anh gửi phần lớn qua đường bưu điện chứ không mấy khi dùng email, lý do dễ hiểu là anh thường gửi các mẫu tranh để làm bìa báo, hoặc các vignettes để giúp tòa soạn trong việc trình bày trang báo. Cũng nhiều khi chỉ là vài lời thăm hỏi viết trên một tấm thiệp, hoặc thông báo một sinh hoạt nghệ thuật tạo hình nơi anh đang sống.


Tấm thiệp chúc tết Đinh Hợi của Đinh Cường, cách đây đúng mười năm


Nhớ lại, niên khóa 1957-58 tôi từ miền Trung vào học Đệ Tam C tại trường Trương Vĩnh Ký Sài Gòn, tết năm ấy trên tờ báo Xuân của trường tôi lần đầu tiên thấy tên Đinh Cường. Lúc đó anh đang học Đệ Nhất, hơn tôi hai lớp, viết một bài báo về họa sĩ Picasso. Là dân tỉnh lẻ mới vào học ở thủ đô, tôi lấy làm phục cách làm báo xuân quy mô của một trường lớn, và rất lạ là cho tới bây giờ hai cái tên Picasso và Đinh Cường là cái duy nhất tôi còn nhớ lại từ tờ báo ngày ấy.

Năm 1966, khi chúng tôi một nhóm giáo chức tổ chức Chương Trình Sinh Hoạt Thanh Niên Học Đường (CPS) trụ sở đóng tại các nhà tiền chế trên nền cũ của Khám Lớn Sài Gòn thì ít lâu sau có ngay một số láng giềng đáng mến: hội Họa Sĩ Trẻ, rồi đoàn Văn Nghệ Nguồn Sống cũng đến đặt trụ sở trên miếng đất rộng mênh mông này. Tại hội Họa Sĩ Trẻ tôi thường gặp các bạn Hồ Thành Đức, Nguyễn Trung, Nghiêu Đề, Trịnh Cung... nhưng ít khi gặp Đinh Cường. Có thể nói các năm 1966, 1967 là thời gian sinh hoạt của giới trẻ Sài Gòn đạt những thành tựu rất đẹp. Từ cái nền của nhà tù khét tiếng thời thực dân ấy, một sức trẻ vươn lên với tất cả thiện chí, tài hoa và tinh thần phục vụ xã hội rất cao. Trên vết tích u ám của quá khứ ấy đã xuất phát biết bao trại công tác đi về vùng giới tuyến, trại cứu trợ bão lụt miền Trung, công tác cứu trợ nạn nhân chiến tranh...; tại cái sân khấu đơn sơ nghèo nàn của quán Văn trước sân trụ sở CPS, Khánh Ly đi chân đất đứng trên một cái két bia bằng gỗ để hát nhạc Trịnh Công Sơn với tiếng đàn đệm và tiếng hát bè của nhạc sĩ họ Trịnh, hết tối này qua tối khác mang lại một cảm hứng nghệ thuật mới mẻ dạt dào; các sáng tác hội họa của các bạn “họa sĩ trẻ”, một lứa nghệ sĩ đầy tài năng và tài hoa của một miền Nam đầy tai họa chiến tranh...


... Rồi mãi đến khi ra hải ngoại. Tôi làm báo ở Nam Cali, Đinh Cường vẽ vời và làm thơ ở tiểu bang Virginia bên cạnh thủ đô nước Mỹ. Dù không mấy khi gặp nhau, vẫn gần gũi qua thư từ, nhất là những bức tranh dùng làm bìa báo bạn tặng. Cường biết sự khó nhọc và khó khăn của nghề làm báo, nên lúc nào cũng hỗ trợ và khuyến khích. Khoảng cuối năm 2006 bạn qua Quận Cam chơi, ghé thăm “tòa soạn” của báo Thế Kỷ 21, tức nơi tôi cư ngụ, một cái mobile home trên đường Bolsa. Cường có vẻ thích căn nhà nhỏ, bên ngoài có mảnh vườn chút xíu với nhiều hoa lá, đặc biệt giàn bông giấy đỏ rực ở hiên, bên trong đơn sơ đạm bạc. Cường đi quanh chỗ phòng khách và phòng ăn, nhìn trên tường đã đầy tranh của Hồ Thành Đức, Nguyễn Trọng Khôi, Khánh Trường... cuối cùng tìm ra được một chỗ trống là cái hông của tủ để TV ở phòng khách, bề ngang chỉ khoảng nửa thước, liền nói với tôi: “Tôi sẽ gửi tặng ông một bức tranh nhỏ để treo chỗ này.” Tôi cảm động vì từ khi vào nhà, Cường cố tình tìm một chỗ để treo một bức tranh mà Cường định tặng tôi, nhưng nhà nhỏ, không gian treo tranh rất ít ỏi...

                    
















Bức tranh Bóng chim soi dòng thời gian của Đinh Cường (bên phải) bên cạnh bức tranh trừu tượng của Khánh Trường

Độ nửa tháng sau tôi nhận được bức tranh qua đường bưu điện, kích thước vừa để treo nơi Cường đã chọn, nhưng tôi không treo ở đó mà dọn dẹp một nơi khác trang trọng hơn cho bức tranh của người bạn quý. Cùng với bức tranh, Cường gửi cho tôi mấy dòng viết trong một tấm thiệp đề ngày 1 tháng Sáu năm 2007, và bản copy bài viết về bông giấy của Huỳnh Hữu Cửu mà chúng tôi cho đăng lại trong số này.






























Mới đó mà đã mười năm rồi. Bức tranh của Đinh Cường đã ở cùng chúng tôi mười năm. Tôi cũng đã ngưng làm tờ Thế Kỷ 21 đúng mười năm.

Và Đinh Cường, cuối cùng cũng đã rời bỏ chúng ta.

12 tháng 8, 2017
PPM





Dàn bông giấy đã khiến Đinh Cường gửi bài Bông Giấy 

của Huỳnh Hữu Cửu tặng chủ nhà.

Friday, July 7, 2017

Câu chuyện bốn câu lục bát

  Riêng gửi Hằng, người đã đặt ra vấn đề văn nói và văn viết .

Trong một lần trao đổi với bạn bè về đặc tính của văn nói và văn viết, không biết tại sao tôi lại liên tưởng đến đến hai cặp câu thơ của Đoàn Thị Điểm và Nguyễn Du:

Thursday, June 29, 2017

TRANH VẼ TẠI MONTMARTRE


Hôm nay một ngày cuối tháng Sáu năm 2017, theo gợi ý của Ngọc Dung người sáng lập và thực hiện blog Nét Xuân Sơn này, tôi xin đặt vào đây một bức họa chân dung của chính tôi được thực hiện cách đây 21 năm tại Paris.

Wednesday, June 28, 2017

Monday, June 26, 2017

Chiều 24 tháng 6, 2017


Trong dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VAALA, 
tại nhà bác sĩ Hà Quốc Thái, Los Alamitos, 
chiều 24 tháng 6, 2017.

Saturday, June 24, 2017



Gửi cả nhà,

Tối qua tôi mới nghĩ ra điều này, nhờ cả nhà kiểm chứng hộ về phương diện khoa học: cái tổ chim không phải là "nhà" của loài chim, mà chỉ là "nhà hộ sinh" của giống có lông vũ thôi.

Nhớ lại, chuyện làm tổ của loài chim hình như chỉ có mục đích đẻ và ấp trứng, chứ tôi không thấy có con chim nào làm tổ để ở cả. Gần gũi mình nhất là con gà. Khi gà mái đi lanh quanh trong nhà ngó dáo dác và cất tiếng kêu lạ (thường gọi là gà kêu ổ) thì ai ở nông thôn cũng biết là con gà đang có nhu cầu tìm chỗ đẻ trứng, và lo tìm một cái rổ cũ lót rơm vào và đặt vào một chỗ thích hợp để gà đẻ và ấp trứng. Khi trứng nở ra gà con thì người ta mang hết mẹ con chúng nhốt vào một cái lồng rải tấm cho gà con ăn và để nước cho chúng uống, độ một tuần cho gà con cứng cáp rồi thì thả ra cho gà mẹ dẫn đi ăn, tối về tìm một xó chuồng nào đó gà mẹ xòe cánh ủ đàn con đi ngủ chứ không bao giờ dùng tới cái "ổ gà" nữa.

Quan sát các loài chim khác mình cũng thấy như vậy, chưa thấy có loài nào dùng ổ làm nơi trú ngụ. Đó chỉ là nơi đẻ trứng ấp con. Khuya hôm qua rồi sáng sớm hôm nay lúc 5 giờ, chúng tôi ra xem cái tổ của con chim hút mật thì thấy rỗng không. Mẹ con con chim không bao giờ còn về lại cái tổ ấy nữa. Nhiệm vụ cái tổ đã xong rồi.


m

Sunday, June 11, 2017

MÊ HOANG

Mùa hè năm nay của tôi bắt đầu với bài thơ này 

Tuesday, May 30, 2017

Sequoia and Yosemite 05/27/2017



T và D,

Đi ba ngày ngồi xe và lên núi vào rừng đối với anh bây giờ là việc nặng nhọc. Sáng nay mới thấy thấm mệt. 

Tuy vậy, khi đã vào với thiên nhiên nhiều lúc anh quên cả tuổi tác và sức khỏe. Những trạng thái "quên" như thế có thể rất có lợi và cũng có thể rất có hại.

Cách đây 20 năm khi mới qua Mỹ anh đã cùng vài người bạn vào Sequoia thuê cabin sống mấy ngày, đã khám phá tạm đầy đủ. Bây giờ vào lại thì thấy mình già hơn 20 tuổi, nhưng núi rừng sông suối thì vẫn vậy. Đối với một cây cổ thụ có số tuổi 1700 năm mà anh đã đối diện năm trước thì 20 năm đối với nó có là gì đâu, nhưng ở quãng cuối một đời người thì số năm ấy chẳng phải chuyện chơi. Đời người quả chẳng là bao, có phải vì thế mà người ta để ý đến phẩm chất của từng giây phút sống hay không?

Còn lần đi Yosemite đầu tiên là khoảng trước hay sau năm 2000 một hai năm, đi đóng trại và ở lại 5 đêm trong rừng. Thật ra là đi với gia đình Đỗ Anh Tài, các con của Tài đi cắm trại Hướng đạo, đã đóng riêng cho bố mẹ và hai bác Minh một cái lều to tướng có hai phòng ngủ, lần đó cũng khám phá đầy đủ Yosemite.

Lần này đi theo tour du lịch, một chiếc xe bus to tướng đầy nhóc người, thăm Sequoia ngày thứ bảy, Yosemite ngày chủ nhật. Đúng là chỉ cỡi ngựa xem hoa, nhất là long weekend, xe tràn ngập núi rừng, trễ nãi và chương trình phải thay đổi hết. 

Ấn tượng mạnh nhất mà anh cảm thấy trong lần này là các dòng suối, mà người ta gọi là river. Cuối tháng sáu là thời điểm từ các đỉnh núi tuyết tan nhiều nhất nên các dòng suối vô cùng sung mãn, nước đầy ắp cuồn cuộn chảy, gây cho lòng người, nhất là người Nam Cali quanh năm khô hạn, nhiều nỗi niềm xúc động sâu xa. Nó không hiền lành như suối của Văn Cao Suối mơ bên rừng thu vắng, dòng nước trôi lửng lờ ngoài nắng, nhưng nó mang tính chất nước nguồn vừa ở trong núi tuôn ra, thanh khiết, hùng dũng, ngây ngất.

Anh đã quay nhiều đoạn suối chảy, say mê lắm, hai chị em nghe thử nhé.


video

Một điều D mới nhắc rất đúng mà lần này anh mới để ý: đó là có những đoạn đường đèo xe chạy sát bờ vực sâu thăm thẳm không có bao lơn ngăn chặn, ngồi trên xe bus cao nhìn xuống anh cảm thấy thực sự sợ hãi, một cảm giác những lần đi trước không nhận thấy. Nếu xe sẩy bánh rơi xuống vực thì chắc chắn không có ai còn sống, vì chiều cao của vực có lẽ đến nhiều ngàn mét. Sợ, nhưng cũng là một cảm giác thú vị hiếm hoi lâu lâu mới có dịp nếm trải.

Đi chuyến này anh gặp ông John Muir của D nhiều lần, vì các câu ông viết về sự khám phá núi rừng được trích dẫn khá nhiều. Trong một gift shop trong rừng Sequoia anh thấy một câu của ông được in một cách trang trọng và bày bán cho du khách. Câu ấy khá đơn giản khi đọc qua anh tưởng là mình có thể nhớ được, nhưng sau đó thì quên, chỉ nhớ một mệnh đề chót đại khái: you must go there. There ở đây dĩ nhiên là núi rừng.

Friday, May 12, 2017

NHỮNG GÌ THẤY ĐƯỢC ‘TRONG ĐỐNG TRO TÀN’ CỦA TRẦN VĂN THỦY



  
Theo sự hiểu biết của tôi thì nhà văn, nhà đạo diễn điện ảnh Trần Văn Thủy là người đầu tiên sống trong xã hội Việt Nam đương thời đã đặt vấn đề Tử Tế bằng tác phẩm của mình. Cuốn phim tài liệu Chuyện Tử Tế của ông thực hiện năm 1985, được công bố ít năm sau đó, đã gây một chấn động trong lương tâm của con người, không những của người Việt Nam mà còn nhiều nơi trên thế giới.

Tuesday, April 11, 2017

MẸ GIƠ TAY ĐÓN


(viết nhân đọc bài Mẹ và Con của Trần Mộng Tú)

Trần Mộng Tú bắt đầu bài viết Mẹ và Con bằng câu: Buổi chiều đang xuống từ vòm cây trứng cá...  Một cách điềm tĩnh, thản nhiên, như đang tả một cảnh chiều bình thường. Nhưng không phải, buổi chiều đó không có trong hiện tại, mà chỉ hiện ra trong tâm trí đang chờn vờn mê ngủ của tác giả. Tác giả kể lại hôm sau: Tôi đi ngủ lúc mười một giờ rưỡi tối qua, được một giấc ngắn chợt thức dậy, nằm đếm cừu mãi vẫn không ngủ lại được, trong lòng lại tự nhiên thấy nhớ mẹ quá, mẹ đã mất cách đây hai mươi lăm năm... Bèn ra ngồi vào máy bắt đầu viết trong trạng thái tâm thần mông lung...

CUỐN KINH KHAI NGỘ


Năm 1947, tôi rời làng theo gia đình đi tản cư, những năm đi học ở “vùng tự do” tại liên khu 5 không có dịp được đọc nhiều sách. Trong vùng kháng chiến đời sống rất thôn dã, đi học nay đây mai đó trong những ngôi trường tạm bợ; không xuất bản, không hiệu sách, được đi học với những quyển vở giấy nội hóa đen thui đã là may mắn. Thỉnh thoảng cũng được một quyển sách mượn từ những gia đình giàu và học thức, truyện Tàu, và nói chung những cuốn tiểu thuyết xuất bản trước 1945. Tôi nhớ đã thấy, và đọc vài cuốn của Tự Lực Văn Đoàn trong thời gian này, và tôi hay nhìn bìa sau của cuốn sách, xem thư mục của từng tác giả như là nhìn vào một thế giới xa xôi không biết bao giờ mình mới có dịp biết hết những cuốn sách ấy. Nhìn mãi đâm ra thuộc những tên như Thừa Tự, Thoát Ly, Trống Mái, Tiêu Sơn Tráng Sĩ, Đoạn Tuyệt, Đôi Bạn, Bướm Trắng, Con Trâu, Bên Đường Thiên Lôi, A-Na-Kha-Lệ-Ninh... mỗi tên sách là một bí mật đối với tôi, có khi có thể tưởng tượng ra nội dung, có khi không hiểu ngay cả tên gọi --Cái Ve chẳng hạn, đó là cái gì vậy? Mới ngoài mười tuổi, học hành theo lối được chăng hay chớ của của thời kháng chiến thì kiến thức sách vở cũng trôi nổi lắm, nhưng những gì đọc được, dù với trí óc còn non nớt, cũng gây ấn tượng mạnh. Nhưng suốt thời gian tản cư tôi chẳng được đọc một quyển sách nào của Thạch Lam, ngoài cuốn Hạt Ngọc, thuộc loại Sách Hồng dành cho trẻ em.

ĐỌC "NHỚ TIẾNG À ƠI"


Trong mười mấy năm phụ trách trông coi bài vở cho tạp chí Thế Kỷ 21, tôi được dịp quen biết với nhiều nhà cầm bút. Nhiều người đã nổi tiếng trên văn đàn, cũng có những người mới bước vào công việc viết lách. Nhưng đối với ai, Tòa soạn cũng có nhiệm vụ đọc kỹ bài vở của họ để quyết định đăng hay không. Và kinh nghiệm thú vị nhất của người làm tòa soạn là khi khám phá một bài viết hay của một tác giả hoàn toàn xa lạ.

Monday, April 10, 2017