CHÚC MỪNG XUÂN ĐINH DẬU 2017

Phát biểu về tập thơ Tát Cạn Đời Sông của Phan Xuân Sinh

  (Trong buổi ra mắt tập thơ vào mùa xuân 2013 tại Quận Cam, California)

  Thưa các bạn,

Hôm nay các bạn cùng tôi chào đón một nhà thơ đồng hương đến từ Texas, anh Phan Xuân Sinh và tập thơ Tát Cạn Đời Sông mới ra đời của anh. Khi nói mấy chữ "nhà thơ đồng hương" tôi biết mình đã dùng chữ không chính xác, vì không phải tất cả các bạn có mặt hôm nay đều là đồng hương Quảng Nam với anh Phan Xuân Sinh, nhưng tôi xin phép dùng mấy tiếng đó, thứ nhất là chắc số người đồng hương với anh Phan Xuân Sinh trong phòng này cũng khá đông, trong đó có tôi, thứ hai là tôi muốn chia sẻ với tất cả các bạn một vài cảm nghĩ khi đọc thơ anh Phan Xuân Sinh, mà tôi tạm đặt tên là: thơ của người đồng hương.

Gối đầu đá thu

Bao giờ nhà rợp mây trời  

đun trà nước suối, gối đầu đá thu

(phỏng dịch thơ Nguyễn Trãi =

hà thời kết ốc vân phong hạ

cấp giản phanh trà, chẩm thạch miên) 
 

Hai chữ đá thu mà Dung dùng trong câu thơ chắc chắn gây một ngỡ ngàng cho người đọc, vì nó lạ, vì từ trước tới nay không ai dùng như thế. Có lẽ Dung là người đầu tiên dùng thu ghép với đá, một thứ xưa nay vẫn trơ trơ với sự thay đổi của thời tiết. Làm sao lòng người có thể đồng cảm được với hình ảnh mới mẻ này? Thiên nhiên biến chuyển thì dễ gây xúc động lòng người, ví dụ lá cây, khi thu tới đổi màu, thì con người tạo ra ngay chữ lá thu để diễn tả một hiện tượng của thiên nhiên thay đổi, trong khi đó đá thì thiếu gì quanh ta nhưng không ai nói tới, vì nó không thay đổi gì cả, nó trơ trơ.

Thay vì lá thu như bao người đã viết, Dung đã dùng chữ ĐÁ THU. Thì sao?

Đá thu thì có gì khác với đá xuân, đá hè? Không khác gì cả, về mặt vật lý. Nhưng đối với một người sáng tác, không nhất thiết phải tuân theo định luật ấy, mà chỉ tuân theo cái cảm trong lòng mình. Trong văn cảnh nhân vật pha trà với nước suối, thì có gì ngăn được người sáng tác nghĩ rằng cảnh đó xảy ra trong mùa thu, với khí hậu không nóng lắm và không lạnh lắm, thì cứ cho nhân vật ngả lưng lên một TẢNG ĐÁ THU. Đó là sáng tác, là sáng tạo, vốn là cái vô bờ bến. Vấn đề là người đọc có chấp nhận được cách nói mới mẻ đó không. Nhưng người đọc, thực ra chỉ là người thụ hưởng sự sáng tạo của thi nhân, phải chấp nhận hình ảnh tấm phản đá trong mùa thu ấy. Và dần dần ĐÁ THU sẽ được chấp nhận như một từ ngữ sáng tạo để diễn tả một tình huống nào đấy của cuộc sống muôn mặt của con người.
m

Trần Doãn Nho @ Trò chuyện với nhà văn Phạm Phú Minh

Lời Giới thiệu của Trần Doãn Nho (TDN): Tôi quen nhà văn Phạm Phú Minh (PPM – bút hiệu Phạm Xuân Đài) qua Thế Kỷ 21, tờ tạp chí tôi cộng tác từ lúc anh làm chủ bút cho đến số cuối cùng. Có một khoảng thời gian, anh mời tôi vào Ban Biên Tập cùng với một số nhà văn nhà thơ khác. Ngoài việc đóng góp bài vở khá thường xuyên, trong một vài số đặc biệt, tôi cộng tác với anh Minh để thực hiện. Như số về Hồ Hữu Tường, tôi là người trực tiếp đến nhà người con gái của Hồ Hữu Tường, chị Hồ Huệ Tâm, đang dạy ở đại học Harvard, để thu thập một số tài liệu và thực hiện cuộc phỏng vấn. Hay số đặc biệt về Trần Văn Tuyên. Vị cựu phó thủ tướng này có cô con gái ở cùng thành phố với tôi, tôi liên lạc với cô để tìm thêm tài liệu. Hà Nội trong mắt tôi, tác phẩm đầu tay của anh do nhà văn Nguyễn Mộng Giác biếu tôi, là một trong những tác phẩm đầu tiên mà tôi được đọc khi ra hải ngoại. Cái tựa đề khá nhạy cảm này cộng với bút danh Phạm Xuân Ðài mới mẻ khiến cho tập bút ký này trở thành “vấn đề” lúc mới phát hành, gây xôn xao trong cộng đồng người Việt tại một vài nơi, kể cả ở Boston, nơi tôi định cư, khi tác giả đến đây trong một lần ra mắt sách. Nhưng rồi mọi chuyện ổn thỏa khi người ta biết về tác giả và đọc nội dung tác phẩm.

Trao đổi về cuốn "Kỷ Yếu Triển Lãm và Hội Thảo về báo Phong Hóa Ngày Nay và Tự Lực Văn Đoàn"

Thư Nguyễn Bá Dũng từ Hà Nội 17.10.2014:

Chiều qua em đi lấy sách rồi. Thật tuyệt, em không biết nói gì hơn trước một cuốn sách làm trang trọng như vậy.

Cả một chương trình, cho đến sách kỷ yếu, đều hoàn mỹ. Em coi đây là 1 dấu ấn quan trọng. Cám ơn anh.

em Dũng

Tiếng mưa đêm qua

Chữ nghĩa

Trong tiếng Việt có tới khoảng 60 phần trăm tiếng có gốc chữ Hán, nhưng mức độ Việt hóa của những chữ đó nặng nhẹ khác nhau. Nhiều tiếng hầu như đã Việt hóa hẳn, truy ra thì mới thấy nó có cái gốc chữ Hán đã phai mờ nhiều rồi, thông thường được coi như là một chữ thuần Việt. Trong khi đó nhiều chữ khác vừa đọc lên là biết ngay là có gốc Hán.

Một lần đến Hàng Châu....

Xuân thủy bích ư thiên, Họa thuyền thính vũ miên
Nước xuân biếc hơn trời, trong thuyền nghe mưa ngủ
Vi Trang

Đúng là anh có nhiều kinh nghiệm du lịch Trung Quốc, và phải nhận là tài nguyên du lịch của xứ này là mênh mông vô tận. Xứ của họ rộng lớn quá, nền văn minh cổ của họ rực rỡ quá, nên những cảnh, những tình cảm mà du khách, nhất là người Việt Nam vốn chịu ảnh hưởng lớn của Trung Quốc từ nghìn xưa, nhìn thấy và cảm nhận thì vô cùng phong phú. Thành phố này chỉ là một nét nhỏ trong không biết bao nhiêu điều siêu phàm tại xứ này. 

Nhưng tả lại những điều đã thấy và cảm thì anh thấy em lại có nhiều khả năng hơn anh. Lý do: em biết nhiều thơ chữ Hán của các bậc danh sĩ, và có tài lựa chọn, trích dẫn những câu đắt nhất để mô tả cảnh và tình. Thật ra, nhiều khi chỉ cần dăm ba câu là đủ diễn đạt cái thần của cảnh trí, hơn hẳn một bài dài mà ngôn từ lung tung, không đạt được đến cái "tinh thể của ngôn ngữ" như Bùi Giáng thường nói.

Chữ "hè" của người Quảng Nam

Chữ hè, ngoài những ý em vừa liệt kê, có một ý chính, là đề nghị.  Ngồi giữa một đám bạn, một người nào đó nói một câu mà có chữ hè ở cuối thì dứt khoát có nghĩa là bày đặt một cái gì mới đấy, và rủ mọi người cùng theo. Đó là lối nói của anh suốt thời thơ ấu và thiếu niên trước khi rời quê vào Sài Gòn học.

Trong đời sống bình thường, người Quảng Nam không dùng chữ kép hè hè. Anh chỉ gặp lối dùng này trong một bài đồng dao mà con nít lứa tuổi của anh ngày xưa hay đọc:

Con nít con nít

Cái hình nhỏ xít

Ba năm sư phạm ở Đà Lạt

Dung ạ, khi rời Đà Lạt sau ba năm học sư phạm ở đó, anh đã nói với mọi người như thế này: ba năm qua là thời gian tươi đẹp nhất trong đời tôi. Anh khẳng định ngay như thế, mặc dù khi đó anh chỉ mới ra trường, còn cả một cuộc đời dài trước mắt. Nhưng tới giờ phút này, sau khi anh đọc thư của em, thì anh vẫn khẳng định lại câu anh đã nói năm 1964, khi tốt nghiệp. 

Anh vào trường năm 1961, ra trường 64, ba năm lúc nào cũng như sống trong cảnh mộng. Anh lại sớm được gia đình cho mua một chiếc Lambretta, tha hồ tận hưởng những cảnh trí thơ mộng rất rộng của cả vùng Đà Lạt, chứ không chỉ quanh quẩn trong phố xá với hồ Xuân Hương. Giai đoạn ở Đà Lạt sẽ nằm trong "Hồi ký đời tôi" mới viết tạm xong giai đoạn thơ ấu. Có một người bạn nhà văn khuyên anh không nên viết theo thứ tự thời gian, mà viết theo đề tài, chẳng hạn: Những năm ở Đà Lạt, nghe cũng có lý.

m
Date: June 10, 2015 at 12:41:12 AM PDT

Thiện Văn

Tin này nhỏ, nhưng trong nhóm chúng ta, anh chỉ thông báo riêng với em thôi: chiều hôm qua, anh đã gặp hòa thượng Thích Như Điển từ Đức qua, và thầy đã làm lễ quy y cho anh.

Anh viết đùa: "Ngày em sáu mươi, anh mới vừa quy y". Đùa nhưng là lại thật. Anh cảm thấy như vừa bước vào một giai đoạn mới, mặc dù mọi chuyện đối với anh thì vẫn thế. 

Pháp danh của anh là Thiện Văn, đặt theo truyền thống một nhánh tu tại một ngôi chùa cổ ở Hội An, từ đó thầy Thích Như Điển xuất thân. Văn đây là nghe.  

明

Date: March 25, 2016 at 10:13:33 AM PDT

Trịnh Cung và Phạm Xuân Đài

Sáng nay đến hẹn lại lên ở Factory.

Trịnh Y Thư chụp cho anh và Trịnh Cung tấm ảnh này.

m

Ca dao mẹ

Dù dặn em để mấy hôm nữa, vừa rồi vào thấy em đã post anh vẫn thấy vui. Một nỗi vui rất trẻ thơ, như con trẻ được mẹ cho quà khi đi chợ về. Thời 1966-67 anh gần gũi với Sơn nhiều, cùng cư ngụ trong những dãy nhà tiền chế trong khu khám lớn cũ Sài Gòn. Hồi đó bọn anh cai quản các dãy nhà đó để làm chương trình sinh hoạt thanh niên, dành một dãy cho Khánh Ly, Trịnh Công Sơn, Hoàng Xuân Sơn v.v... tá túc để tiện sinh hoạt. Có lần Sơn đã sắp xếp một buổi hát cho sinh viên, có một bạn nam sinh viên sẽ tới hát chung với Sơn, nhưng giờ chót người đó kẹt không tới được, Sơn phải cấp tốc dợt cho anh mấy bài để hát song ca với Sơn. Anh nhớ có bài Ca Dao Mẹ. Sơn nhiều lần tâm sự với anh Sơn đã sáng tác các ca khúc vào những trường hợp nào, anh cho đó là những thổ lộ quý báu của một người nghệ sĩ.

Anh cố tình kể cho em nghe những quan hệ giữa anh với những người mà anh viết bài như với Bùi Giáng, Sơn, hay sau này Phạm Duy v.v... cốt là để em hiểu anh hơn mà thôi. Phải có những quan hệ như thế nào đó mình mới có thể chấp bút viết về một nhân vật, ngoài việc khảo sát tác phẩm của họ. Chia sẻ với em cũng nhằm giúp em hiểu hơn về họ, và qua đó, đôi chút về anh.

Date: June 1, 2014 at 22:20:18 PDT

Kho trời chung mà vô tận của mình riêng

.....

Sông Mã

hình ảnh quả núi đó đối với anh có ý nghĩa lớn lắm. Ý nghĩa anh đã viết ra trong bài Nét Xuân Sơn rồi. Ở tù đói, rét, khổ sở đủ điều, nhưng sức mạnh tinh thần của anh vượt qua tất cả chính là nhờ những hòn núi này đây. Bảy năm trời anh đối diện với chúng (trại tù bên này sông, dãy núi bên kia sông và chạy xa mãi tít chân trời), và chúng đã truyền đầy đủ cảm hứng sống cho anh.  

Và điều kỳ diệu là cách đây 5 năm, anh đã nhờ một người từ Hà Nội lên tận miền thượng du tỉnh Thanh Hóa, đến huyện Cẩm Thủy, đến làng Thanh Cẩm đứng bên này sông để chụp cho anh những tấm ảnh ấy. Vô giá. Em không thể tưởng tượng được người giúp anh chỉ là một người anh mới quen mà chưa gặp bao giờ, hiện đang sống tại Hà Nội. Dù chưa gặp mặt nhau, qua văn chương, qua trao đổi anh ấy mến anh như một người anh, và chỉ có anh ấy mới vào được địa điểm ấy để chụp ảnh.  Cho nên, mong em hiểu cho, dù giá trị thẩm mỹ của tấm hình núi ấy chỉ có vậy thôi, nhưng với anh nó là vô giá. Nó là tinh thần, tình cảm của đời anh. Nó là tấm ảnh có lẽ duy nhất được chụp từ một trại cải tạo nhốt quân nhân công chức miền Nam trên cả nước Việt Nam, sau khi tấn tuồng thắng thua hạ màn. Anh hãnh diện là người tìm thấy lẽ sống trong con đường chết khi khám phá ra nét xuân sơn ấy (kho trời chung mà vô tận của mình riêng), lại có đủ duyên để từ Mỹ lại sở hữu được hình ảnh "thân yêu" ấy mà anh đã từng nhìn trong bảy năm qua con sông Mã.

 m