Kho trời chung mà vô tận của mình riêng

.....

Sông Mã

hình ảnh quả núi đó đối với anh có ý nghĩa lớn lắm. Ý nghĩa anh đã viết ra trong bài Nét Xuân Sơn rồi. Ở tù đói, rét, khổ sở đủ điều, nhưng sức mạnh tinh thần của anh vượt qua tất cả chính là nhờ những hòn núi này đây. Bảy năm trời anh đối diện với chúng (trại tù bên này sông, dãy núi bên kia sông và chạy xa mãi tít chân trời), và chúng đã truyền đầy đủ cảm hứng sống cho anh.  

Và điều kỳ diệu là cách đây 5 năm, anh đã nhờ một người từ Hà Nội lên tận miền thượng du tỉnh Thanh Hóa, đến huyện Cẩm Thủy, đến làng Thanh Cẩm đứng bên này sông để chụp cho anh những tấm ảnh ấy. Vô giá. Em không thể tưởng tượng được người giúp anh chỉ là một người anh mới quen mà chưa gặp bao giờ, hiện đang sống tại Hà Nội. Dù chưa gặp mặt nhau, qua văn chương, qua trao đổi anh ấy mến anh như một người anh, và chỉ có anh ấy mới vào được địa điểm ấy để chụp ảnh.  Cho nên, mong em hiểu cho, dù giá trị thẩm mỹ của tấm hình núi ấy chỉ có vậy thôi, nhưng với anh nó là vô giá. Nó là tinh thần, tình cảm của đời anh. Nó là tấm ảnh có lẽ duy nhất được chụp từ một trại cải tạo nhốt quân nhân công chức miền Nam trên cả nước Việt Nam, sau khi tấn tuồng thắng thua hạ màn. Anh hãnh diện là người tìm thấy lẽ sống trong con đường chết khi khám phá ra nét xuân sơn ấy (kho trời chung mà vô tận của mình riêng), lại có đủ duyên để từ Mỹ lại sở hữu được hình ảnh "thân yêu" ấy mà anh đã từng nhìn trong bảy năm qua con sông Mã.

 m

Mảnh vườn xưa...

Khi anh còn ở trong tù, một người bạn của anh đã phổ nhạc bài Mảnh vườn xưa của Tế Hanh. Bài phổ khá hay, khi nào có dịp anh sẽ hát cho em nghe.

Và anh đang ở trong thời điểm thấy chính khu vườn của nhà mình trở thành "mảnh vườn xưa" rồi. Mấy đứa cháu ngoại mỗi khi đến thăm mà đúng mùa có trái cây, anh thường dẫn chúng ra vườn để chúng hái trái. Anh biết đó sẽ là một kỷ niệm mà sau này lớn lên chúng sẽ có lúc nhớ về "mảnh vườn xưa" của ông ngoại. Con Léa rất mê cây táo Tàu, mà nó gọi là small apple. Thằng anh là Benjamin lại thích cây apricot, hồi nó còn nhỏ thường khệ nệ bưng cái rổ theo ông ngoại hái trái. Hôm qua mẹ chúng gọi cho anh để nói về chương trình vô đại học của mấy đứa, tự nhiên anh mủi lòng: mảnh vườn của anh đang là mảnh vườn xưa của chúng nó rồi.

Bức ảnh và bài thơ của Dung sẽ là một chứng tích văn nghệ giữ lại một chút hiện tại đang trở thành quá khứ. Có những thứ đang hiện diện trước mắt chúng ta mà đã thành xưa. Vườn xưa, nhà xưa, người xưa, và... tình xưa.

m

Dấu xưa 1959

Miiko Taka qua nét vẽ của Phạm Xuân Đài 1959

"Vẽ cho em một tấm nhé", sáng nay đọc câu này của Dung thì anh cảm thấy rất dễ dàng, ừ anh sẽ vẽ cho em một tấm. Nhưng suốt ngày nay anh suy nghĩ, tự hỏi mình: có vẽ được không? Buổi tối anh dùng kính lúp nhìn kỹ đôi mắt, mái tóc trong hình, và thấy nét vẽ tinh vi quá khiến anh ngạc nhiên, không tin chính tay mình đã vẽ được như thế. Anh vẽ tấm ảnh ấy năm anh 20 tuổi, bây giờ anh gần tám mươi, vậy ngót sáu mươi năm đã trôi qua. Đúng là có một lúc tinh hoa phát tiết, trong một quãng thời gian ngắn mình có thể làm được một việc gì đấy, rồi thời gian ấy qua đi, không bao giờ mình có lại khả năng ấy nữa. Anh nhớ lúc đó anh đang học lớp Đệ nhất ở Chu Văn An, tự dưng nổi hứng vẽ thử một tấm này, Lộc thích quá xin anh, và anh cho. (Mặt sau là dòng chữ đề tặng Trần Đại Lộc. Đây là tài tử đóng với Marlon Brando phim Sayonara rất nổi tiếng thời đó.)

Rồi vẽ một số tấm khác, anh nhớ có một bức vẽ Thẩm Thúy Hằng rất đẹp, anh cho cô cháu của anh lúc đó đang học Gia Long. Bây giờ cô cháu đang là một dược sĩ tại OC này, bữa nào gặp sẽ hỏi cô ấy có mang bức vẽ đi Mỹ không. Chắc là không.

Có cái lạ là anh chỉ vẽ có mấy tháng trong năm 1959 ấy thôi, sau đó bận học thi Tú tài 2, rồi bận lên đại học, rồi vào Sư phạm, không bao giờ nhớ tới chuyện vẽ vời nữa. May nhờ Lộc mà còn chút dấu tích này. Ngót sáu mươi năm đã qua từ thời vẽ vời ấy. Nói như Bùi Giáng thì "tinh thể đã tan hoang", tinh hoa đã tan biến, giờ này cầm cây bút chì, ngồi trước tấm croquis thì còn biết làm những gì nữa? Mái tóc ấy, đôi mắt ấy một thời mình đã tạo ra được, bây giờ nhìn lại như chuyện thần thoại. Đúng là tinh thể đã tan hoang rồi...

* Miiko Taka tên Cao Mỹ Dĩ Tử, người Mỹ gốc Nhật, sinh năm 1925, tại Seattle, Washington State, đóng cùng với Marlon Brando trong phim Sayonara 1957. (nguồn: wikipedia)

Thư gửi các em October 02, 2016

Thời gian

Đồng cảm

Ai là tác giả bức tranh trên bìa báo Tự Do xuân Canh Tý 1960?

Họa sĩ Nguyễn Gia Trí mất ngày 20 tháng 6 năm 1993. Để nhớ đến ông nhân ngày giỗ thứ 19 (năm nay, 2012), chúng tôi xin trở lại một câu chuyện của quá khứ khá xa, để xác định ai là người đã vẽ bìa báo Tự Do xuân Canh Tý 1960, mà hiện nay người thì bảo là do Nguyễn Gia Trí vẽ, người thì nói tác giả bức tranh đó là họa sĩ Phạm Tăng. Thế nhưng trước hết, xin mời bạn đọc xem lại bức tranh, mà bây giờ ít người được có dịp thấy: 

Dịch thơ Lý Bạch: Trong đêm vắng

Có một câu anh nghĩ phải giải thích:
Ngỡ đất vừa dậy sương

Thường thì chúng ta nói sương rơi, sương xuống, sương buông, sương sa v.v... nghĩa là sương từ trên trời xuống. Đó là hiện tượng tự nhiên thường thấy. Nhưng có một hiện tượng khác về sương: nó xuất hiện là là mặt đất. Ai ở thôn quê hay nhất là vùng núi sẽ thường thấy, vào lúc hoàng hôn, sương xuất hiện có vẻ như từ đất lên.  Hồi nhỏ anh đi tản cư sống trong vùng núi, ăn cơm chiều xong trời chưa tối, mấy anh chị em thường đi dạo ở chân núi. Sương ở núi nhiều lắm, nhưng buổi chiều xuất hiện trước tiên ở các lùm cây ven núi, từng đám trắng trắng như từ đất lên, bám vào cây. Ở đồng bằng cũng thường thấy hiện tượng này, buổi chiều chạng vạng tối nhìn ra cánh đồng thường thấy sương xuất hiện một giải vắt ngang ruộng lúa trong khi bầu trời chiều hãy còn trong trẻo.

Cho nên khi đọc câu Nghi thị địa thượng sương anh liên tưởng ngay đến loại "sương bay là là mặt đất" này, nên mới diễn là Ngỡ đất vừa dậy sương. Đất dậy sương nghe có vẻ vô lý, nhưng lại hợp với địa thượng sương.
m

Trăng hoàng thành

Tôi có một cô em, Ngọc Dung, rất bén nhạy đối với cái đẹp, dù là trong thi ca, âm nhạc hay hội họa, và cả đối với thiên nhiên. Bất cứ vẻ đẹp nào cũng có thể làm Dung xao xuyến, có khi nước mắt tự động ứa ra như sự đáp lại từ tình cảm của mình trước vẻ đẹp mà Dung đang chiêm ngưỡng. Đó là một tâm hồn rất nhạy cảm đối với nghệ thuật.

Vừa rồi tôi có cơ may được sở hữu một bức tranh của họa sĩ Nguyễn Đình Thuần, bức Trăng Hoàng Thành. Ngọc Dung và tôi đều thích bức tranh, đã cùng nhau trao đổi một số cảm xúc và nhận xét mà bức tranh mang lại.

Con Ðường Dẫn Ðến Việc Tái Bản Nho Phong

Hầu hết những ai khi học môn Việt Văn trong trường Trung học miền Nam Việt Nam trước kia đều có thể đã nghe đến tác phẩm Nho Phong là truyện dài đầu tay của nhà văn Nhất Linh. Nhưng chỉ biết theo bài vở thế thôi, chứ có thể nói gần như chắc chắn là chưa ai thấy quyển sách ấy, trong khi các tác phẩm khác của Nhất Linh thì đầy trong các tủ sách gia đình, các thư viện và hiệu sách. Trong tâm trí của người đọc sách thế hệ này, hai tiếng Nho Phong như một tiếng vọng của một thời xa xôi nào, không hiện đại và hiện thực như những Đoạn Tuyệt, Đôi Bạn, Lạnh Lùng, Bướm Trắng v.v...

MỘT XÃ HỘI VIỆT NAM BĂNG HOẠI

* Vài nhận xét nhân đọc cuốn Người Việt Nam Tồi Tệ của Lâm Nhược Trần, 359 trang, do Người Việt Books, California, xuất bản tháng 5, 2016.

Vang Bóng Của Một Thời Sắp Qua

Thời gian vài năm qua giới viết lách lớn tuổi (và tương đối lớn tuổi) người Việt tại hải ngoại từ giã bạn bè hơi nhiều. Tôi gọi là “từ giã bạn bè” thay vì từ giã cõi đời vì đối với họ, hình như “cõi đời” gồm bạn bè văn nghệ của họ là chính.

Tĩnh lặng, khói hồ bay

Tập thơ Khói Hồ Bay là chứng tích của một người làm thơ từ giữa thập niên của tuổi hai mươi cho đến tuổi bảy mươi – suýt soát nửa thế kỷ, từ khi tóc còn xanh đến lúc đầu bạc trắng. Không cần biết cuộc đời, sự nghiệp tác giả, chỉ cần đọc những dòng thơ liên tục từ tuổi thanh niên đến tuổi lão thành, người ta cũng có được chân dung tinh thần và tình cảm của một con người, của một đời người. Đó là một lộ trình đáng kể mà không phải ai cũng có khả năng tạo ra và để lại, như Nguyễn Tường Giang đã thực hiện hầu như suốt cuộc đời mình.

Đọc “BÊN GIÒNG SÔNG HẰNG” của ENDO SHUSAKU (Viễn Đằng Chu Tác)

Về chủ đề đạo Công giáo trong xã hội Nhật Bản hay một Tâm-Thức-Mới cho thời đại

Nguyên tác cuốn sách này trong Nhật ngữ là “Thâm Hà” (Sông Sâu). Trong ngôn ngữ Hán Việt, và chắc trong Nhật ngữ cũng thế, hai chữ thâm hà gợi một cảm tưởng mênh mông và sâu thẳm. Nguyễn Văn Thực dịch là “Bên Giòng Sông Hằng” cũng đã rất khéo để nói lên nội dung câu chuyện một nhóm du khách Nhật Bản đến thăm sông Hằng bên Ấn Độ, nhưng chính người dịch cũng nhận thấy chữ “thâm hà” mới diễn tả được cái chủ đề đích thực về tâm linh rất lớn của tác giả trong cuốn tiểu thuyết này.

Duyên nợ giữa nhà văn và nhà phê bình

Vào lúc 2 giờ chiều ngày Chủ nhật 22 tháng 11, 2015, một buổi lễ tưởng niệm nhân 49 ngày mất của nhà văn Võ Phiến đã được tổ chức tại nhật báo Việt Báo, Little Saigon. Trong dịp này, cũng trong tinh thần tưởng niệm nhà văn, hai cuốn sách về ông đã được ra mắt: cuốn Thư Võ Phiến do Gs Nguyễn Hưng Quốc biên tập từ hàng trăm lá thư do nhà văn Võ Phiến viết cho ông trong vòng hai mươi năm, và cuốn Võ Phiến Một Đời Trăn Trở, một cuốn sách nghiên cứu về nhà văn Võ Phiến do Gs Nguyễn Hưng Quốc biên soạn. Bài viết này của Phạm Xuân Đài là để dành cho buổi tưởng niệm nói trên, nhưng vì thiếu thì giờ nên đã không thể trình bày. Nay xin đăng lại nguyên văn.