Nhớ Đinh Cường

Tuần qua, trong khi xem lại một số giấy tờ cũ, tôi tình cờ thấy mấy bức thư của họa sĩ Đinh Cường.

Trong thời gian tôi làm báo Thế Kỷ 21 từ năm 1993 đến 2007 tại Quận Cam California, Đinh Cường là một trong những họa sĩ thường liên lạc với tòa soạn nhất. Thư từ anh gửi phần lớn qua đường bưu điện chứ không mấy khi dùng email, lý do dễ hiểu là anh thường gửi các mẫu tranh để làm bìa báo, hoặc các vignettes để giúp tòa soạn trong việc trình bày trang báo. Cũng nhiều khi chỉ là vài lời thăm hỏi viết trên một tấm thiệp, hoặc thông báo một sinh hoạt nghệ thuật tạo hình nơi anh đang sống.

Tấm thiệp chúc tết Đinh Hợi của Đinh Cường, cách đây đúng mười năm

Nhớ lại, niên khóa 1957-58 tôi từ miền Trung vào học Đệ Tam C tại trường Trương Vĩnh Ký Sài Gòn, tết năm ấy trên tờ báo Xuân của trường tôi lần đầu tiên thấy tên Đinh Cường. Lúc đó anh đang học Đệ Nhất, hơn tôi hai lớp, viết một bài báo về họa sĩ Picasso. Là dân tỉnh lẻ mới vào học ở thủ đô, tôi lấy làm phục cách làm báo xuân quy mô của một trường lớn, và rất lạ là cho tới bây giờ hai cái tên Picasso và Đinh Cường là cái duy nhất tôi còn nhớ lại từ tờ báo ngày ấy.

Năm 1966, khi chúng tôi một nhóm giáo chức tổ chức Chương Trình Sinh Hoạt Thanh Niên Học Đường (CPS) trụ sở đóng tại các nhà tiền chế trên nền cũ của Khám Lớn Sài Gòn thì ít lâu sau có ngay một số láng giềng đáng mến: hội Họa Sĩ Trẻ, rồi đoàn Văn Nghệ Nguồn Sống cũng đến đặt trụ sở trên miếng đất rộng mênh mông này. Tại hội Họa Sĩ Trẻ tôi thường gặp các bạn Hồ Thành Đức, Nguyễn Trung, Nghiêu Đề, Trịnh Cung... nhưng ít khi gặp Đinh Cường. Có thể nói các năm 1966, 1967 là thời gian sinh hoạt của giới trẻ Sài Gòn đạt những thành tựu rất đẹp. Từ cái nền của nhà tù khét tiếng thời thực dân ấy, một sức trẻ vươn lên với tất cả thiện chí, tài hoa và tinh thần phục vụ xã hội rất cao. Trên vết tích u ám của quá khứ ấy đã xuất phát biết bao trại công tác đi về vùng giới tuyến, trại cứu trợ bão lụt miền Trung, công tác cứu trợ nạn nhân chiến tranh...; tại cái sân khấu đơn sơ nghèo nàn của quán Văn trước sân trụ sở CPS, Khánh Ly đi chân đất đứng trên một cái két bia bằng gỗ để hát nhạc Trịnh Công Sơn với tiếng đàn đệm và tiếng hát bè của nhạc sĩ họ Trịnh, hết tối này qua tối khác mang lại một cảm hứng nghệ thuật mới mẻ dạt dào; các sáng tác hội họa của các bạn “họa sĩ trẻ”, một lứa nghệ sĩ đầy tài năng và tài hoa của một miền Nam đầy tai họa chiến tranh...

... Rồi mãi đến khi ra hải ngoại. Tôi làm báo ở Nam Cali, Đinh Cường vẽ vời và làm thơ ở tiểu bang Virginia bên cạnh thủ đô nước Mỹ. Dù không mấy khi gặp nhau, vẫn gần gũi qua thư từ, nhất là những bức tranh dùng làm bìa báo bạn tặng. Cường biết sự khó nhọc và khó khăn của nghề làm báo, nên lúc nào cũng hỗ trợ và khuyến khích. Khoảng cuối năm 2006 bạn qua Quận Cam chơi, ghé thăm “tòa soạn” của báo Thế Kỷ 21, tức nơi tôi cư ngụ, một cái mobile home trên đường Bolsa. Cường có vẻ thích căn nhà nhỏ, bên ngoài có mảnh vườn chút xíu với nhiều hoa lá, đặc biệt giàn bông giấy đỏ rực ở hiên, bên trong đơn sơ đạm bạc. Cường đi quanh chỗ phòng khách và phòng ăn, nhìn trên tường đã đầy tranh của Hồ Thành Đức, Nguyễn Trọng Khôi, Khánh Trường... cuối cùng tìm ra được một chỗ trống là cái hông của tủ để TV ở phòng khách, bề ngang chỉ khoảng nửa thước, liền nói với tôi: “Tôi sẽ gửi tặng ông một bức tranh nhỏ để treo chỗ này.” Tôi cảm động vì từ khi vào nhà, Cường cố tình tìm một chỗ để treo một bức tranh mà Cường định tặng tôi, nhưng nhà nhỏ, không gian treo tranh rất ít ỏi...

                    

Bức tranh Bóng chim soi dòng thời gian của Đinh Cường (bên phải) bên cạnh bức tranh trừu tượng của Khánh Trường

Độ nửa tháng sau tôi nhận được bức tranh qua đường bưu điện, kích thước vừa để treo nơi Cường đã chọn, nhưng tôi không treo ở đó mà dọn dẹp một nơi khác trang trọng hơn cho bức tranh của người bạn quý. Cùng với bức tranh, Cường gửi cho tôi mấy dòng viết trong một tấm thiệp đề ngày 1 tháng Sáu năm 2007, và bản copy bài viết về bông giấy của Huỳnh Hữu Cửu mà chúng tôi cho đăng lại trong số này.

Mới đó mà đã mười năm rồi. Bức tranh của Đinh Cường đã ở cùng chúng tôi mười năm. Tôi cũng đã ngưng làm tờ Thế Kỷ 21 đúng mười năm.

Và Đinh Cường, cuối cùng cũng đã rời bỏ chúng ta.

12 tháng 8, 2017

PPM

Dàn bông giấy đã khiến Đinh Cường gửi bài Bông Giấy 

của Huỳnh Hữu Cửu tặng chủ nhà.

Câu chuyện bốn câu lục bát

  Riêng gửi Hằng, người đã đặt ra vấn đề văn nói và văn viết .

Trong một lần trao đổi với bạn bè về đặc tính của văn nói và văn viết, không biết tại sao tôi lại liên tưởng đến đến hai cặp câu thơ của Đoàn Thị Điểm và Nguyễn Du:

TRANH VẼ TẠI MONTMARTRE

Hôm nay một ngày cuối tháng Sáu năm 2017, theo gợi ý của Ngọc Dung người sáng lập và thực hiện blog Nét Xuân Sơn này, tôi xin đặt vào đây một bức họa chân dung của chính tôi được thực hiện cách đây 21 năm tại Paris.

tranh BÉ KÝ 1996 - Phạm Phú Minh

Chiều 24 tháng 6, 2017

Trong dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VAALA, 

tại nhà bác sĩ Hà Quốc Thái, Los Alamitos, 

chiều 24 tháng 6, 2017.

Gửi cả nhà,

Tối qua tôi mới nghĩ ra điều này, nhờ cả nhà kiểm chứng hộ về phương diện khoa học: cái tổ chim không phải là "nhà" của loài chim, mà chỉ là "nhà hộ sinh" của giống có lông vũ thôi.

Nhớ lại, chuyện làm tổ của loài chim hình như chỉ có mục đích đẻ và ấp trứng, chứ tôi không thấy có con chim nào làm tổ để ở cả. Gần gũi mình nhất là con gà. Khi gà mái đi lanh quanh trong nhà ngó dáo dác và cất tiếng kêu lạ (thường gọi là gà kêu ổ) thì ai ở nông thôn cũng biết là con gà đang có nhu cầu tìm chỗ đẻ trứng, và lo tìm một cái rổ cũ lót rơm vào và đặt vào một chỗ thích hợp để gà đẻ và ấp trứng. Khi trứng nở ra gà con thì người ta mang hết mẹ con chúng nhốt vào một cái lồng rải tấm cho gà con ăn và để nước cho chúng uống, độ một tuần cho gà con cứng cáp rồi thì thả ra cho gà mẹ dẫn đi ăn, tối về tìm một xó chuồng nào đó gà mẹ xòe cánh ủ đàn con đi ngủ chứ không bao giờ dùng tới cái "ổ gà" nữa.

Quan sát các loài chim khác mình cũng thấy như vậy, chưa thấy có loài nào dùng ổ làm nơi trú ngụ. Đó chỉ là nơi đẻ trứng ấp con. Khuya hôm qua rồi sáng sớm hôm nay lúc 5 giờ, chúng tôi ra xem cái tổ của con chim hút mật thì thấy rỗng không. Mẹ con con chim không bao giờ còn về lại cái tổ ấy nữa. Nhiệm vụ cái tổ đã xong rồi.

m

MÊ HOANG

Mùa hè năm nay của tôi bắt đầu với bài thơ này 

Tháng 6, tại Solvang / Little Denmark

Sequoia and Yosemite 05/27/2017

T và D,

Đi ba ngày ngồi xe và lên núi vào rừng đối với anh bây giờ là việc nặng nhọc. Sáng nay mới thấy thấm mệt. 

Tuy vậy, khi đã vào với thiên nhiên nhiều lúc anh quên cả tuổi tác và sức khỏe. Những trạng thái "quên" như thế có thể rất có lợi và cũng có thể rất có hại.

Cách đây 20 năm khi mới qua Mỹ anh đã cùng vài người bạn vào Sequoia thuê cabin sống mấy ngày, đã khám phá tạm đầy đủ. Bây giờ vào lại thì thấy mình già hơn 20 tuổi, nhưng núi rừng sông suối thì vẫn vậy. Đối với một cây cổ thụ có số tuổi 1700 năm mà anh đã đối diện năm trước thì 20 năm đối với nó có là gì đâu, nhưng ở quãng cuối một đời người thì số năm ấy chẳng phải chuyện chơi. Đời người quả chẳng là bao, có phải vì thế mà người ta để ý đến phẩm chất của từng giây phút sống hay không?

Còn lần đi Yosemite đầu tiên là khoảng trước hay sau năm 2000 một hai năm, đi đóng trại và ở lại 5 đêm trong rừng. Thật ra là đi với gia đình Đỗ Anh Tài, các con của Tài đi cắm trại Hướng đạo, đã đóng riêng cho bố mẹ và hai bác Minh một cái lều to tướng có hai phòng ngủ, lần đó cũng khám phá đầy đủ Yosemite.

Lần này đi theo tour du lịch, một chiếc xe bus to tướng đầy nhóc người, thăm Sequoia ngày thứ bảy, Yosemite ngày chủ nhật. Đúng là chỉ cỡi ngựa xem hoa, nhất là long weekend, xe tràn ngập núi rừng, trễ nãi và chương trình phải thay đổi hết. 

Ấn tượng mạnh nhất mà anh cảm thấy trong lần này là các dòng suối, mà người ta gọi là river. Cuối tháng sáu là thời điểm từ các đỉnh núi tuyết tan nhiều nhất nên các dòng suối vô cùng sung mãn, nước đầy ắp cuồn cuộn chảy, gây cho lòng người, nhất là người Nam Cali quanh năm khô hạn, nhiều nỗi niềm xúc động sâu xa. Nó không hiền lành như suối của Văn Cao Suối mơ bên rừng thu vắng, dòng nước trôi lửng lờ ngoài nắng, nhưng nó mang tính chất nước nguồn vừa ở trong núi tuôn ra, thanh khiết, hùng dũng, ngây ngất.

Anh đã quay nhiều đoạn suối chảy, say mê lắm, hai chị em nghe thử nhé.

Một điều D mới nhắc rất đúng mà lần này anh mới để ý: đó là có những đoạn đường đèo xe chạy sát bờ vực sâu thăm thẳm không có bao lơn ngăn chặn, ngồi trên xe bus cao nhìn xuống anh cảm thấy thực sự sợ hãi, một cảm giác những lần đi trước không nhận thấy. Nếu xe sẩy bánh rơi xuống vực thì chắc chắn không có ai còn sống, vì chiều cao của vực có lẽ đến nhiều ngàn mét. Sợ, nhưng cũng là một cảm giác thú vị hiếm hoi lâu lâu mới có dịp nếm trải.

Đi chuyến này anh gặp ông John Muir của D nhiều lần, vì các câu ông viết về sự khám phá núi rừng được trích dẫn khá nhiều. Trong một gift shop trong rừng Sequoia anh thấy một câu của ông được in một cách trang trọng và bày bán cho du khách. Câu ấy khá đơn giản khi đọc qua anh tưởng là mình có thể nhớ được, nhưng sau đó thì quên, chỉ nhớ một mệnh đề chót đại khái: you must go there. There ở đây dĩ nhiên là núi rừng.

NHỮNG GÌ THẤY ĐƯỢC ‘TRONG ĐỐNG TRO TÀN’ CỦA TRẦN VĂN THỦY

  

Theo sự hiểu biết của tôi thì nhà văn, nhà đạo diễn điện ảnh Trần Văn Thủy là người đầu tiên sống trong xã hội Việt Nam đương thời đã đặt vấn đề Tử Tế bằng tác phẩm của mình. Cuốn phim tài liệu Chuyện Tử Tế của ông thực hiện năm 1985, được công bố ít năm sau đó, đã gây một chấn động trong lương tâm của con người, không những của người Việt Nam mà còn nhiều nơi trên thế giới.

MẸ GIƠ TAY ĐÓN

(viết nhân đọc bài Mẹ và Con của Trần Mộng Tú)

Trần Mộng Tú bắt đầu bài viết Mẹ và Con bằng câu: Buổi chiều đang xuống từ vòm cây trứng cá...  Một cách điềm tĩnh, thản nhiên, như đang tả một cảnh chiều bình thường. Nhưng không phải, buổi chiều đó không có trong hiện tại, mà chỉ hiện ra trong tâm trí đang chờn vờn mê ngủ của tác giả. Tác giả kể lại hôm sau: Tôi đi ngủ lúc mười một giờ rưỡi tối qua, được một giấc ngắn chợt thức dậy, nằm đếm cừu mãi vẫn không ngủ lại được, trong lòng lại tự nhiên thấy nhớ mẹ quá, mẹ đã mất cách đây hai mươi lăm năm... Bèn ra ngồi vào máy bắt đầu viết trong trạng thái tâm thần mông lung...

CUỐN KINH KHAI NGỘ

Năm 1947, tôi rời làng theo gia đình đi tản cư, những năm đi học ở “vùng tự do” tại liên khu 5 không có dịp được đọc nhiều sách. Trong vùng kháng chiến đời sống rất thôn dã, đi học nay đây mai đó trong những ngôi trường tạm bợ; không xuất bản, không hiệu sách, được đi học với những quyển vở giấy nội hóa đen thui đã là may mắn. Thỉnh thoảng cũng được một quyển sách mượn từ những gia đình giàu và học thức, truyện Tàu, và nói chung những cuốn tiểu thuyết xuất bản trước 1945. Tôi nhớ đã thấy, và đọc vài cuốn của Tự Lực Văn Đoàn trong thời gian này, và tôi hay nhìn bìa sau của cuốn sách, xem thư mục của từng tác giả như là nhìn vào một thế giới xa xôi không biết bao giờ mình mới có dịp biết hết những cuốn sách ấy. Nhìn mãi đâm ra thuộc những tên như Thừa Tự, Thoát Ly, Trống Mái, Tiêu Sơn Tráng Sĩ, Đoạn Tuyệt, Đôi Bạn, Bướm Trắng, Con Trâu, Bên Đường Thiên Lôi, A-Na-Kha-Lệ-Ninh... mỗi tên sách là một bí mật đối với tôi, có khi có thể tưởng tượng ra nội dung, có khi không hiểu ngay cả tên gọi --Cái Ve chẳng hạn, đó là cái gì vậy? Mới ngoài mười tuổi, học hành theo lối được chăng hay chớ của của thời kháng chiến thì kiến thức sách vở cũng trôi nổi lắm, nhưng những gì đọc được, dù với trí óc còn non nớt, cũng gây ấn tượng mạnh. Nhưng suốt thời gian tản cư tôi chẳng được đọc một quyển sách nào của Thạch Lam, ngoài cuốn Hạt Ngọc, thuộc loại Sách Hồng dành cho trẻ em.

ĐỌC "NHỚ TIẾNG À ƠI"

Trong mười mấy năm phụ trách trông coi bài vở cho tạp chí Thế Kỷ 21, tôi được dịp quen biết với nhiều nhà cầm bút. Nhiều người đã nổi tiếng trên văn đàn, cũng có những người mới bước vào công việc viết lách. Nhưng đối với ai, Tòa soạn cũng có nhiệm vụ đọc kỹ bài vở của họ để quyết định đăng hay không. Và kinh nghiệm thú vị nhất của người làm tòa soạn là khi khám phá một bài viết hay của một tác giả hoàn toàn xa lạ.

Thượng Chùa Cầu, hạ Âm Bổn

Nghệ thuật diễn đạt